Rola krajoznawstwa i turystyki w życiu osób niepełnosprawnych: praca zbiorowa

Rola krajoznawstwa i turystyki w życiu osób niepełnosprawnych: praca zbiorowa / oprac. red. Andrzej Stasiak, Jolanta Śledzińska. Warszawa : Wydawnictwo PTTK „Kraj”, 2008,– 260 s. ; il., tab., wykr. ; ISBN 978-83-7005-498-4

Wstęp. Od momentu wejścia Polski do Unii Europejskiej wyraźnie wzrosło zainteresowanie problematyką niepełnosprawności. Coraz częściej i głośniej mówi się o prawach i potrzebach osób z różnymi dysfunkcjami. Szczególnie mocno podkreśla się, że mają one te same fundamentalne prawa co wszyscy obywatele, a więc prawo do edukacji, pracy, ochrony zdrowia, rozwoju własnej osobowości, hobby i zainteresowań, a także wypoczynku, turystyki i rekreacji. Nie zawsze jednak osoby z dysfunkcjami są w stanie samodzielnie korzystać z przysługujących im praw. Konieczne stają się więc pewne dodatkowe rozwiązania organizacyjno-prawne, które mają wyrównywać szansę niepełnosprawnych i umożliwiać im pełny udział w życiu politycznym, społecznym i gospodarczym. Główną odpowiedzialność za przeciwdziałanie marginalizacji i dyskryminacji osób z niepełnosprawnością ponosi samo społeczeństwo i wybrany przez nie rząd. Jego podstawowym zadaniem jest stworzenie systemu wsparcia dla wszystkich upośledzonych grup, dążenie do ich integracji społecznej oraz pomoc w osiąganiu niezależności życiowej.
Pełna realizacja praw osób niepełnosprawnych wymaga spójnej, konsekwentnej i długofalowej polityki państwa w zakresie wszystkich istotnych aspektów życia (nauki, pracy, rehabilitacji etc.). I choć turystyka nie jest może najważniejszym, niezbędnym składnikiem naszej egzystencji, to dla człowieka XXI w. stanowi ważny wskaźnik poziomu i jakości życia. Podróżowanie w celach poznawczych czy wypoczynkowych nie tylko przynosi turyście regenerację sił psychicznych i fizycznych, ale także dostarcza wielu wrażeń, emocji i satysfakcji z poznawania nowych światów czy pokonywania własnych słabości.
Jeszcze większą rolę turystyka odgrywa w życiu osób niepełnosprawnych. Jest bowiem także ważnym elementem rehabilitacji medycznej (zwiększa wydolność organizmu, przywraca sprawność, a w przypadku zmian nieodwracalnych - sprzyja wykształceniu funkcji zastępczych, zmniejsza niekorzystne skutki ograniczonej aktywności ruchowej), tym bardziej atrakcyjnym, że znacznie efektywniejszym i przyjemniejszym od monotonnych ćwiczeń w sali. Niebagatelny jest też wpływ doświadczeń i przeżyć turystycznych na ogólną kondycję psychofizyczną niepełnosprawnych. Turystyka znacząco poprawia ich samopoczucie: przywraca wiarę we własne siły, podnosi samoocenę, łagodzi stresy, pomaga odzyskać równowagę emocjonalną.
Oprócz tego turystyka posiada niezrównane walory integracyjne. Już sama konieczność wyjścia z domu przerywa samotność i jednostajność codziennego bytowania, wyrywa osoby niepełnosprawne z izolacji, zmusza je do aktywności i przełamywania wewnętrznych oporów, choćby przed rozpoczęciem rozmowy z obcymi ludźmi. Wspólne podróżowanie stanowi przy tym doskonałą okazję do bliższego poznania współtowarzyszy, okazania niezbędnej empatii, nawiązania nowych znajomości i przyjaźni, a w konsekwencji odzyskania utraconych wartości, sensu życia i poczucia człowieczeństwa.
Nie ulega wątpliwości, że turystyka w połączeniu z krajoznawstwem może stać się życiową pasją i intelektualną przygodą również dla osób niepełnosprawnych. Poznawanie i odkrywanie atrakcyjnych zakątków własnego kraju jest swoistą lekcją patriotyzmu, wzmacniającą emocjonalne związki z ziemią ojców. Nic nie stoi na przeszkodzie, by w niej uczestniczyć nawet w przypadku utraty czy zaburzenia jednego ze zmysłów. Mimo różnorodnych działań podejmowanych przez liczne organizacje pozarządowe, w tym m.in. przez Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze, a także inne instytucje oraz władze samorządowe i administracyjne uczestnictwo niepełnosprawnych w turystyce jest w naszym kraju ciągle na bardzo niskim poziomie. Jest to uwarunkowane istnieniem wciąż dużej liczby barier: architektonicznych, organizacyjnych, finansowych, ale też psychologicznych i społecznych. Dodatkowe ograniczenia stanowią brak wiarygodnej, kompleksowej informacji o dostępności infrastruktury turystycznej oraz nikłe przygotowanie samej branży turystycznej do obsługi gości o specyficznych potrzebach (brak specjalistycznych map i przewodników, brak wykwalifikowanego personelu, niewielka liczba ofert touroperatorów itd.). I choć coraz częściej mówi się o osobach niepełnosprawnych jako o pełnoprawnych konsumentach dóbr turystycznych, to szeroki udział w podróżowaniu turystów z różnymi dysfunkcjami nadal pozostaje bardziej w sferze życzeń niż realnej rzeczywistości.
Aby więc hasło „turystyka dla wszystkich" nie pozostało jedynie szczytną deklaracją, konieczne jest podjęcie konkretnych działań w celu jak najpełniejszego udostępnienia przestrzeni turystycznej osobom niepełnosprawnym. Niezbędne są dalsze znoszenie barier środowiskowych, projektowanie przestrzeni przyjaznych dla wszystkich, edukacja kadr turystycznych, ale też zachęcanie samych niepełnosprawnych do aktywnych form wypoczynku i rekreacji. Tym właśnie celom służył realizowany w 2008 r. przez PTTK projekt „Turystyka dla wszystkich".
Publikacja, którą oddajemy do rąk Czytelników, zawiera 25 artykułów szeroko omawiających różnorodne aspekty funkcjonowania osób niepełnosprawnych na europejskim i polskim rynku turystycznym. Są to zarówno podsumowania wyników empirycznych badań naukowych, analizy uwarunkowań środowiskowych tego rodzaju aktywności, opracowania o charakterze przeglądowym, jak i prace popularnonaukowe, a nawet bardzo osobiste refleksje samych niepełnosprawnych na temat ich indywidualnych doświadczeń turystycznych.
Mamy nadzieję, że zaprezentowane poglądy autorów staną się ważnym głosem w dyskusji nad turystyczną aktywnością osób niepełnosprawnych w Polsce, a niniejsza książka choć w niewielkim stopniu przyczyni się do tego, że już niedługo turystyka w naszym kraju będzie naprawdę dla wszystkich.
- Lech Drożdżyński, Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze, prezes
- dr Andrzej Stasiak, Wyższa Szkoła Turystyki i Hotelarstwa w Łodzi, prorektor ds. nauki

Spis treści
- Wstęp
I. Turystyka osób niepełnosprawnych w Polsce i za granicą
- Wojciech Robaczyński (Uniwersytet Łódzki) – Turystyka niepełnosprawnych a prawo – zagadnienia podstawowe
- Dorota Walentynowicz (Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie) – Rola turystyki w życiu osób niepełnosprawnych w warunkach jednoczącej się Europy
- Mariola Milewska (Wyższa Szkoła Turystyki i Hotelarstwa w Łodzi) – Turystyka osób niepełnosprawnych w Europie i Polsce
- Dariusz Mokosa (Instytut Niezależnego Życia w Ciechocinku) – „Korona Nadziei” – projekcja światowego nurtu independent living w rozwój turystyki na wózkach inwalidzkich
- Jakub Grabowski (Wyższa Szkoła Turystyki i Hotelarstwa w Łodzi) – Projekty na rzecz rozwoju turystyki osób niepełnosprawnych
- Jolanta Śledzińska (ZG PTTK) – „Turystyka dla wszystkich” – ogólnopolski projekt realizowany przez PTTK w 2008 r.
II. Turystyka i rekreacja osób niepełnosprawnych w badaniach naukowych
- Krzysztof Kaganek (AWF w Krakowie) – Kierunki wybranych badań zagranicznych nad problematyką aktywności turystycznej osób niepełnosprawnych
- Jarosław Żbikowski (PWSZ im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej) – Wpływ organizacji i stowarzyszeń na aktywność turystyczną osób niepełnosprawnych
- Jakub Grabowski, Mariola Milewska (Wyższa Szkoła Turystyki i Hotelarstwa w Łodzi) – Turystyka jako forma spędzania czasu wolnego niepełnosprawnych mieszkańców Łodzi
- Małgorzata Woźnicka (SGGW w Warszawie) – Komunikacyjne udostępnienie lasów miejskich Warszawy
- Sławomir Motylewski, Anna Walczak (Wyższa Szkoła Turystyki i Hotelarstwa w Łodzi, Uniwersytet Medyczny w Łodzi) – Rekreacja ruchowa kobiet po zabiegach mastektomii
- Waldemar Dyba (Uniwersytet Łódzki w Łodzi, Katedra Geografii Miast i Turyzmu) – Rekreacja osób niepełnosprawnych w programie nauczania Instytutu Geografii Miast i Turyzmu UŁ
- Maria Zamelska, Beata Kaczor (AWF w Poznaniu) – Potrzeby i możliwości rozwoju turystyki osób niepełnosprawnych – z doświadczeń Wydziału Turystyki i Rekreacji poznańskiej AWF
III. Możliwości uprawiania turystyki kwalifikowanej przez osoby niepełnosprawne
- Kazimierz Chojnacki, Paulina Pastuszak, Dariusz Gajewski (AWF w Krakowie) – Uwarunkowania turystyki podwodnej osób niepełnosprawnych
- Barbara Daniszewska (Uniwersytet Medyczny w Łodzi) – Żeglarstwo osób niepełnosprawnych jako sport wyczynowy i forma rekreacji
- Andrzej Łukasz Maranda (Klub „Sprawni inaczej” w Białymstoku) – Przyjemności i niedostatki turystyki kwalifikowanej osób niepełnosprawnych
IV. Krajoznawstwo i turystyka drogami kształtowania integracji społecznej
- Justyna Czachara (ZG PTTK) – Działalność Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego na rzecz rozwoju i popularyzacji turystyki osób niepełnosprawnych
- Anna Kołodziejczak, Alina Zajadacz (UAM w Poznaniu) – Dostępność infrastruktury i informacji turystycznej warunkiem poznawania obiektów krajoznawczych Wielkopolski przez osoby niepełnosprawne
- Michał Ziemniak (Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy nr 6 w Łodzi) – Aktywizacja turystyczna niepełnosprawnej młodzieży z dysfunkcją narządu wzroku
- Barbara Kopydłowska-Kaczorowska (Krajowy Samorząd Przewodników Turystycznych) – Przewodnicy turystyczni a wycieczki dla osób niepełnosprawnych
- Maria Maranda (Rada ds. Turystyki Osób Niepełnosprawnych ZG PTTK) – Doświadczanie emocji na krajoznawczych szlakach a życiowe wzmacnianie osób z niepełnosprawnością
- Maciej Zenon Maśliński (Komisja Krajoznawcza ZG PTTK) – Rola fotografii krajoznawczej w życiu osób niepełnosprawnych
V. Turystyka bez barier – dobre praktyki
- Narcyz Piórecki, Dagmara Goraś (Arboretum i Zakład Fizjografii w Bolestraszycach) – Turystyka bez barier – Uniwersalny Ogród Sensualny w Arboretum Bolestraszyce
- Edyta Lisek-Lubaś (Muzeum Regionalne w Stalowej Woli) – Sztuka bez barier – z doświadczeń Muzeum Regionalnego w Stalowej Woli
 Joanna Budny (BBS DESIGN) – „Poddębice – kraina bez barier” – modelowe rozwiązania dla osób niepełnosprawnych
- VI. Rezolucja załęczańska

Źródło: Wyższa Szkoła Turystyki i Hotelarstwa, www.wsth.edu.pl

Publikację można pozyskać w ramach wymiany międzybibliotecznej, kontakt: Maria Janowicz, Centralna Biblioteka PTTK, ul. Podwale 23 (parter), tel. 022 831-80-65, email: cb@pttk.pl

Dodaj jako zakładke w Google Dodaj jako zakładke w Ms Live Dodaj jako zakładke w Wykop Dodaj jako zakładke w Gwar Dodaj jako zakładke w Digg Dodaj jako zakładke w Delicious Dodaj jako zakładke w Reddit