Dzieje zabawek dziecięcych na ziemiach polskich na początku XX wieku

Nowatorska tematyka: leksykon zabawek począwszy od czasów średniowiecza. Autorki wykorzystały nie tylko zbiory muzealne, ale dotarły również do kolekcji prywatnych, zawierających unikatowe obiekty.

Prezentowana publikacja jest efektem prac czteroosobowego zespołu badawczego, który pod kierownictwem prof. Doroty Żołądź-Strzelczyk z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu w latach 2013–2017 realizował grant finansowany przez Narodowe Centrum Nauki.

Wydawnictwo Chronicon podjęło się wydania dzieła oryginalnego, unikalnego i niezwykle pięknego w swej treści i formie. Tematyka zabawek podjęta w książce należy do zupełnie nowych problemów podejmowanych w polskiej historiografii pedagogicznej. Wpisuje się ona w najnowszy trend badań nad historią życia codziennego i społecznej historii wychowania. Praca ma charakter interdyscyplinarny. Autorki wykorzystały wiedzę z zakresu antropologii, pedagogiki, historii, w tym historii sztuki, etnografii, filozofii, socjologii i psychologii.

Celem podjętych przez autorki badań było odtworzenie zasobu zabawek, którymi bawiły się dzieci na ziemiach polskich od czasów średniowiecza do początku XX wieku (do 1914 roku) oraz ukazanie roli zabawek w rozwoju dziecka w różnych okresach historycznych, a także przeprowadzenie analiz w zakresie ilościowych i jakościowych przemian zabawek w badanym przedziale czasowym.

Badania nad dziejami zabawek dziecięcych oparte zostały o szeroki wachlarz źródeł historycznych. Punktem wyjścia uczyniono źródła materialne – dawne zabawki dziecięce zachowane do naszych czasów, przechowywane dzisiaj w muzeach czy kolekcjach prywatnych. Drugi rodzaj źródeł to ikonografia, a więc przedstawienia pokazujące zabawkę, dziecko z zabawką czy bawiące się dzieci na grafikach, fotografiach i obrazach. Wykorzystano także najbardziej różnorodny i najbogatszy w informacje o dawnych zabawkach rodzaj źródeł – przekazy pisane, zawarte w kronikach, literaturze moralizatorskiej, medycznej, traktatach wychowawczych, literaturze pięknej, przekazach prasowych, spisach ruchomości, inwentarzach, rachunkach, korespondencji, opisach cudów czy twórczości wspomnieniowej.

Publikacja ma niespotykany układ, złożony z dwóch doskonale uzupełniających się części: merytorycznej – prezentacji wyników badań nad dziejami zabawek, oraz części leksykalnej, która po raz pierwszy pojawia się w historiografii polskiej, poświęconej tej tematyce. Układ treści pomyślany zatem został w taki sposób, by każdy czytelnik z łatwością odnalazł to, co go interesuje.

Część pierwsza poświęcona została zagadnieniom wprowadzającym – zaprezentowano współczesne definicje, funkcje i klasyfikacje zabawek, ukazano stan badań nad dawnymi zabawkami dziecięcymi i podstawy źródłowe badań. Szczególnie wartościowy pod względem turystycznym i krajoznawczym jest rozdział poświęcony zbiorom muzealnym i kolekcjom prywatnym zabawek na terenie naszego kraju.

W części drugiej autorki dokonały wnikliwej charakterystyki zapatrywań teoretycznych dotyczących zabawek dziecięcych w przeszłości, ukazując dawne definicje i klasyfikacje zabawek, wskazując na ich funkcje, odtwarzając porady w zakresie wyboru „zabawki idealnej” i określając powinności dorosłych względem zabawek.

Część trzecia publikacji poświęcona została wytwórstwu i dystrybucji zabawek – od samodzielnego wykonywania zabawek, przez warsztaty i szkoły zabawkarskie, po produkcję fabryczną i sprzedaż zabawek.

Czwartą – zasadniczą część pracy stanowi leksykon zabawek – w układzie alfabetycznym Autorki dokonały charakterystyki poszczególnych typów zabawek i akcesoriów do zabaw, jakimi bawiły się dzieci na ziemiach polskich od czasów średniowiecza do wybuchu I wojny światowej: od bąków do żołnierzyków – każdą z nich opisując w perspektywie chronologicznej – ukazując tym samym ewolucje i zmiany w ich wytwarzaniu, wyglądzie, sposobach wykorzystania.

Walorem publikacji jest piękny w formie, unikalny i bogaty materiał ilustracyjny, przedstawiający poszczególne rodzaje zabawek. Autorki wykorzystały tu zarówno malarstwo, ryciny, grafiki oraz fotografie z epoki, jak i współczesne zdjęcia ukazujące zbiory muzealne. Dzięki nim praca jest nie tylko piękniejsza, ale również jeszcze bardziej wartościowa poznawczo. Ta bogata szata graficzna książki sprawia, że nie tylko dobrze się ją czyta, ale i przyjemnie ogląda, tym samym publikacja może być atrakcyjna także dla młodszych czytelników.

Dzieje zabawek dziecięcych na ziemiach polskich na początku XX wieku, Dorota Żołądź Strzelczyk, Izabela Gomułka, Katarzyna Kabacińska-Łuczak, Monika Nawrot-Borowska, Wydawnictwo Chronicon, Wrocław 2016

Książkę można kupić internetowo na stronie www.chronicon.pl. Dostępna jest też m.in. w księgarniach PWN, Księgarni Historycznej i Księgarni Lexicon w Warszawie, Księgarni Akademickiej w Krakowie, Księgarni Templum w Wodzisławiu Śląskim, w Księgarni Centrum w Toruniu, Księgarni Liber w Katowicach, Księgarni Odkrywcy w Łodzi, Muzeum Narodowym we Wrocławiu, Muzeum Zabawek w Kudowie-Zdroju.

 

Dodaj jako zakładke w Google Dodaj jako zakładke w Ms Live Dodaj jako zakładke w Wykop Dodaj jako zakładke w Gwar Dodaj jako zakładke w Digg Dodaj jako zakładke w Delicious Dodaj jako zakładke w Reddit