10 lat w UE

Turystyka zyskała podwójnie

Minęło 10 lat członkostwa naszego kraju w Unii Europejskiej – to dobra okazja do zbilansowania zmian dokonujących się w polskiej turystyce. Zyskała na nich podwójnie, bowiem poważne środki europejskie zainwestowane zostały bezpośrednio w tym sektorze, ale zrealizowano też szeroki program inwestycji infrastrukturalnych i innych przedsięwzięć również służących turystyce.

W maju 2004 roku napisałem dla Aktualności Turystycznych dłuższy artykuł zatytułowany „Więcej zyskamy niż stracimy". Wydaje się, że dobrze oddawał on ówczesne nastroje społeczeństwa, które z pewnymi obawami, ale również dominującym entuzjazmem rozpoczynało nową epokę. Jak się okazało - w pełni udaną. Wówczas w referendum akcesyjnym za wstąpieniem do UE głosowało 77 proc. wyborców, obecnie poparcie dla naszego członkowstwa zbliża się w niektórych badaniach do 90 proc. I jeśli nawet formułowane są różne zastrzeżenia do funkcjonowania Unii, to jednak równoważą je ewidentne korzyści odczuwane przez zdecydowaną większość społeczeństwa.
Pośród pozytywnych ocen pojawiają się również zarzuty związane z wydawaniem części unijnych środków w ramach różnych funduszy i programów. Z pewnością były czasami nadmiernie rozpraszane, przeznaczane niepotrzebnie na błahe przedsięwzięcia, nie tworzące trwałych warunków dla przyszłego rozwoju. Jak choćby niektóre kursy i szkolenia kończone nieprzydatnymi do niczego certyfikatami. Albo zdecydowanie droższe fanaberie niektórych samorządów, które zafundowały mieszkańcom aquaparki, obciążające teraz gminy comiesięcznymi kosztami utrzymania. Warto o tym wspomnieć, bowiem część takich projektów podciągano pod programy służące rzekomo turystyce, jak choćby odnawianie niektórych obiektów, wyznaczanie bez umiaru nowych szlaków, kreowanie domniemanych atrakcji turystycznych itp.

Impuls, który zapewnił rozwój

W okresie minionego dziesięciolecia z funduszy europejskich otrzymaliśmy nieco ponad 61 mld euro netto, czyli 250 mld złotych (po odliczeniu naszych składek), które sfinansowały realizację około 180 tys. projektów. Po stronie korzyści zapisać też trzeba ponad 100 mld euro bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Razem zapewniło to ekonomiczną koniunkturę, dzięki której Polska w niezłej kondycji i bez poważniejszych załamań przetrwała okres światowego kryzysu gospodarczego i przeprowadziła szeroki program modernizacyjny.

Te postępy prezentuje świeżo opublikowany raport Ministeria Spraw Zagranicznych, w którym trochę uwagi (za mało!) poświęcono sektorowi turystyki. Pokazuje, ile polska turystyka skorzystała po wejściu kraju do UE. Przede wszystkim trzeba zauważyć, że już wcześniej - na co wskazywałem we wspominanym artykule - polski sektor turystyki był w złej kondycji, borykał się z wieloma problemami, przede wszystkim z malejącym popytem na usługi turystyczne. Członkostwo w UE miało stać się impulsem, który zapewni rozwój. Ten nastąpił jednak ze sporym opóźnieniem, z powodu niekorzystnych uwarunkowań zewnętrznych, a także różnych zaniedbań w polityce turystycznej. Czas nie został jednak zmarnowany, udało się unowocześnić zasoby polskiej turystyki i podjęto udane działania nakierowane na odbudowę popytu na usługi turystyczne. To było w znacznym stopniu możliwe dzięki środkom z unijnych funduszy strukturalnych. W raporcie MSZ przytoczono dane charakteryzujące ruch turystyczny w latach 2004-13 i jego ekonomiczne znaczenie: łączna liczba zagranicznych wyjazdów turystycznych Polaków wyniosła około 80,6 mln. W tym okresie odnotowano też ponad 140 mln podróży turystycznych cudzoziemców do Polski. Przychody z turystyki przyjazdowej wzrosły znacząco - z 4,1 mld dolarów do 12,5 mld USD w roku 2013.

Popłynął strumień pieniędzy

Te korzystne zmiany jakie następowały w minionych latach nie byłyby możliwe bez finansowego wsparcia z budżetu unijnego, w ramach funduszy strukturalnych i innych instrumentów finansowych. Do sektora turystyki: przedsiębiorstw, organizacji i instytucji w okresie dziesięciolecia trafiło łącznie 4,9 mld złotych dofinansowania ze środków unijnych, za które zrealizowano 1924 projekty. Te pieniądze zostały przeznaczone głównie na promocję kraju, regionów i poszczególnych miast. Ponadto sfinansowano takie inwestycje, jak obiekty sportowe i kulturalne, ścieżki rowerowe czy centra konferencyjne. Takie atrakcje turystyczne, jak parki i obiekty zabytkowe mogły być poddane rewitalizacji z przeznaczeniem na obiekty bazy turystycznej. Za te pieniądze powstały też i rozwinęły się niektóre produkty turystyczne. Nie ma przesady w opiniach, że polska turystyka nie miała nigdy wcześniej takiego wsparcia finansowego ze środków publicznych.

Fundusze unijne w znacznym stopniu przyczyniły się do rozwoju potencjału turystycznego już w latach 2004-06. W tym krótkim okresie, w ramach kilku programów, dziś już częściowo zapomnianych, jak: INTERREG III A, sektorowych programów SPO WKP (Sektorowy Program Operacyjny Wzrost Konkurencyjności Przedsiębiorstw), SPO RZL (Sektorowy Program Operacyjny Rozwój Zasobów Ludzkich), SPO ROL (Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich), program LEADER (wsparcie dla działań powstałych ponad 160 Lokalnych Grup Działania), czy największy ZPORR (Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego). Łącznie przez te programy zrealizowanych zostało około 2,8 tys. projektów inwestycyjnych dotyczących obszaru turystyki (w tym agroturystyki). Najwięcej beneficjentów unijnej pomocy o łącznej wysokości prawie 900 mln złotych okazały województwa śląskie, mazowieckie, warmińsko-mazurskie. Najwięcej pieniędzy w ramach ZPORR wydatkowały jednostki samorządu terytorialnego. Liczne projekty obejmowały organizację szkoleń, w tym dotyczących problematyki kreowania produktów turystycznych i zarządzania nimi, wdrażania innowacyjnych rozwiązań do turystyki, budowania lokalnych strategii działania, konkretny wymiar miały projekty dotyczące renowacji zabytków, poszerzania bazy gastronomicznej, rozwoju gospodarstw agroturystycznych, zagospodarowania szlaków rowerowych i tras narciarskich.

Środki programów obejmujących wsparcie turystyki, realizowanych w latach 2007-2013 były kilkakrotnie wyższe niż w okresie poprzednim. Tu w ramach samych tylko Regionalnych Programów Operacyjnych przeznaczono na projekty turystyczne i tworzące lepsze warunki jej rozwoju około 3 mld złotych. Preferowane były te, które oddziaływały na społeczno-ekonomiczny rozwój regionów, promowały aktywność turystyczną, sprzyjały rozwojowi turystyki kulturowej, przyrodniczej, wiązały się z rewitalizacją obszarów zdegradowanych.
Ponadto w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka przeznaczono około 1,6 mld zł na priorytet „Polska gospodarka na rynku międzynarodowym", z którego wsparcie uzyskały duże projekty promujące turystyczne walory Polski, a także finansowano inwestycje w produkty turystyczne o kluczowym znaczeniu i zasięgu regionalnym bądź ponadregionalnym. W ten sposób polska turystyka wzbogaciła się o dwadzieścia produktów dużej skali, wyróżniających się wysoką atrakcyjnością (przykładami są Szlak turystyczny po podziemiach rynku w Krakowie, Łódzki Szlak Konny, produkt markowy „Uzdrowiska Kłodzkie, Europejskie centrum kongresowo-sportowe w kompleksie turystycznym Arłamów).
Łączna kwota dofinansowania produktów kluczowych wyniesie prawie 475 mln złotych. Również z PO Innowacyjna Gospodarka pochodziły duże środki, które przeznaczono na duże programy promujące polską ofertę turystyczną na najważniejszych dla nas rynkach źródłowych, a także nowych, potencjalnie ważnych rynkach. W tym przypadku chodzi o działania o kapitalnym znaczeniu dla pobudzania popytu, co dla polskiej gospodarki turystycznej jest koniecznym warunkiem rozwoju. W realizowanym przez Polską Organizację Turystyczną wielkim projekcie „Promujmy Polskę Razem" dofinansowanie unijne wyniosło 163 mln zł. Za te pieniądze przeprowadzone duże kampanie i szeroko zakrojone aktywne działania na rynkach podstawowych dla turystyki przyjazdowej - obejmowały one lata 2009-13, a skupiały się wokół ważnych wydarzeń: Roku Chopinowskiego, Roku Polskiego w Wielkiej Brytanii, Prezydencji Polski w Unii Europejskiej, wreszcie piłkarskich mistrzostw EURO 2012.

Także w ramach Działania 6.3 PO Innowacyjna Gospodarka w 2013 roku Polska Organizacja Turystyczna podjęła, z budżetem 50 mln zł, wielką kampanię promocyjną na trzech rynkach azjatyckich, tj. chińskim, indyjskim i japońskim, perspektywicznie ważnych dla turystyki przyjazdowej. Ten projekt nazwany „Lubię Polskę!", zaprojektowany został w sposób pozwalający wzmocnić naszą pozycję konkurencyjną na międzynarodowym rynku usług turystycznych.

W ramach Programu Rozwoju Polski Wschodniej na działanie promujące te obszary przeznaczono około 40 mln zł, na projekty związane z infrastrukturą kongresową i targową około 400 mln zł, rozbudowę systemu tras rowerowych około 200 mln złotych. Z kolei w ramach Programu Kapitał Ludzki pracownicy i przedsiębiorcy branży turystycznej, hotelarskiej i gastronomicznej uczestniczyli w projektach wspierających rozwój zasobów ludzkich. Wspomnieć też trzeba o Programie Rozwoju Obszarów Wiejskich, z którego finansowane są wprawdzie niewielkie projekty turystyczne ale mające duże znaczenie dla podnoszenia atrakcyjności turystyki wiejskiej, agro- i ekoturystyki.

To zaledwie skrótowe przedstawienie form wsparcia dla sektora turystyki, które otrzymaliśmy w okresie członkostwa w Unii Europejskiej. Podział środków finansowych w ramach wielu programów pokazał jak duże były potrzeby na całym obszarze turystyki – we wszystkich przypadkach liczba zgłaszanych projektów przewyższała, często wielokrotnie, możliwości dofinansowania. Na tym tle doskonale widoczne jest znaczenie unijnej pomocy.

Poprawa otoczenia turystyki

Te wszystkie pozytywne zmiany w sektorze turystyki należy jeszcze uzupełnić postępami, jakie dokonały się w jego otoczeniu, także możliwymi dzięki finansowemu wsparciu Unii Europejskiej. Dotyczyły wielu obszarów, ale za najważniejsze należy uznać zdecydowaną poprawę infrastruktury transportowej kraju, rozwój i modernizację bazy materialnej kultury, postępy w ochronie środowiska naturalnego. To dzięki temu możemy mówić o podwójnej korzyści turystyki, która dodatkowo zyskała mocne podstawy wielokierunkowego rozwoju.
Najbardziej odczuwalne są pozytywne skutki szerokiego programu budowy dróg, modernizacji kolei, a także rozbudowy i unowocześnienia portów lotniczych, co stało się możliwe dzięki finansowemu wsparciu środkami unijnymi. W wyniku tego zdecydowanie poprawiła się dostępność komunikacyjna naszego kraju i regionów - czynnik kluczowy dla rozwoju masowej turystyki zagranicznej i krajowej.

Odczuwalny i wymierny postęp nastąpił w budowie dróg i autostrad, na co przeznaczono w okresie 10 lat z budżetu UE 94,3 mld zł, co umożliwiło powstanie łącznie 11 tys. kilometrów dróg, w tym 1060 km autostrad, ponad tysiąc kilometrów dróg ekspresowych, w większości o dwóch jezdniach, a reszta to głównie zmodernizowane drogi regionalne i lokalne, równie ważne dla poprawy dostępności atrakcji i obiektów turystycznych. Już bliski jest termin, kiedy dwie podstawowe autostrady będą w całości przejezdne, a tylko w przypadku wschodniej części autostrady A4 (do wschodniej granicy) otwarcie przewidziane jest za kilka lat. Główne miasta i obszary turystyczne łączą kolejno budowane ekspresówki. Do blisko 2 tys. kilometrów wzrosła długość linii kolejowych pozwalających na jazdę z prędkością najmniej 160 km/godz. Unowocześniony też został tabor niektórych przewoźników, wprowadzono nowoczesne rozwiązania z zakresu obsługi pasażerów. Ale zasadniczy program modernizacji kolei stanie się ważnym zadaniem finansowanym z budżetu unijnego w latach 2014-20.
O dostępności komunikacyjnej kraju w coraz większym stopniu decyduje też transport lotniczy. Do 2015 r. wartość inwestycji na ośmiu polskich lotniskach wyniesie około 4,8 mld złotych, nie licząc wcześniejszych przedsięwzięć finansowanych ze środków unijnych, a także środków własnych. W ciągu ostatnich lat nastąpiła rozbudowa większości portów lotniczych, gruntowna ich modernizacja. Z unijnym wsparciem powstały nowe lotniska w Modlinie i Lublinie, zapewnione zostały do wszystkich dogodne trasy dojazdowe, drogowe, i w niektórych przypadkach kolejowe. Ta infrastruktura w połączeniu z aktywnością niskokosztowych przewoźników i tradycyjnych linii lotniczych zdecydowanie pozytywnie wpłynęła na mobilność turystyczną Polaków, szczególnie ludzi młodych, którzy bez trudu mogą odbywać podróże do europejskich krajów, podobnie jak cudzoziemcy łatwo mogą odwiedzać Polskę.

Poznawanie dziedzictwa i bogactwa kultury innych krajów to jeden z ważniejszych motywów odbywania podróży. Zwiększanie atrakcyjności turystycznej w istotnym stopniu zależy od budowy nowej i modernizacji istniejącej bazy materialnej tego obszaru. Po przystąpieniu Polski do UE zwiększyły się możliwości finansowania inwestycji o takim charakterze. Ich realizacja był możliwa dzięki środkom XI Priorytetu „Kultura i dziedzictwo kulturowe" Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2007-2013, za które powstało 79 inwestycji o ponadregionalnym znaczeniu na łączną kwotę, blisko 4 mld zł. Wymierne efekty dały inwestycje w obiektach dziedzictwa kulturowego, obiektach instytucji kultury, kilkunastu utworzonych wirtualnych muzeach, galeriach. Przykładem mogą być odnowione zabytki (jak zespół pałacowo-parkowy w Wilanowie, renowacja unikatowych zabytków wpisanych na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego UNESCO, w tym dawnego KL Auschwitz II – Birkenau, rewaloryzacja Zespołu Opactwa Cystersów wraz z otoczeniem w Krzeszowie), powstanie nowych obiektów na mapie kulturalnej kraju (jak budowa Opery i Filharmonii Podlaskiej - Europejskiego Centrum Sztuki w Białymstoku, budowa Centrum Nauki Kopernik w Warszawie, Galicyjski Rynek - budowa sektora miejskiego w parku etnograficznym w Sanoku). Pamiętać też trzeba o wielu inwestycjach o podobnym charakterze, realizowanych ze środków Regionalnych Programów Operacyjnych poszczególnych województw i korzystających z unijnego dofinansowania.
Do ważnych przemian w otoczeniu turystyki należy też zaliczyć współfinansowane przez Unię Europejską liczne inwestycje w infrastrukturę ochrony środowiska, w szczególności w budowę i modernizację oczyszczalni ścieków. Dzięki temu wyraźnie poprawił się stan wód – rzek i jezior, a w ślad za tym mogły być podejmowane przedsięwzięcia związane z zagospodarowaniem turystycznym szlaków wodnych i jezior.

Mocne podstawy do przyszłego postępu

Z konieczności, to zaledwie pobieżny przegląd tego, co w potrzebnym i oczekiwanym procesie unowocześniania kraju, z ograniczeniem się do obszaru turystyki, udało się osiągnąć od chwili członkostwa w Unii Europejskiej i z wydatną jej pomocą finansową. Dorobek dziesięciu lat, nawet w tak okrojonej postaci wygląda imponująco. Nie bez powodu Polska jest uznawana za jeden z krajów, który najbardziej skorzystał na członkostwie w Unii. Jeśli ograniczymy się do turystyki, to osiągnięciem jest zahamowanie tendencji spadkowych trwających przez kilka lat, poprawienie wszystkich ważnych dla sektora wskaźników, a co najważniejsze stworzenie mocnych podstaw dla przyszłego rozwoju.
Przed naszym krajem następna perspektywa budżetowa - w latach 2014-20 przewidziana jest unijna pomoc w wysokości 406 mld złotych. Ważne jest, aby z tej kwoty odpowiednio dużo trafiło do sektora turystyki i jego otoczenia, a jeszcze ważniejsze jak najbardziej efektywne wykorzystanie tych pieniędzy.

Jan Wysokiński

Dodaj jako zakładke w Google Dodaj jako zakładke w Ms Live Dodaj jako zakładke w Wykop Dodaj jako zakładke w Gwar Dodaj jako zakładke w Digg Dodaj jako zakładke w Delicious Dodaj jako zakładke w Reddit