Wybrane teorie oraz metody badawcze turystyki

Wybrane teorie oraz metody badawcze turystyki / Ludwik Mazurkiewicz. – Warszawa: Wydawnictwo AWF, 2012. – 265 s.: il.; 24 cm. – (Studia i Monografie / Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie; nr 140). Streszcz. ang. Bibliogr. s. 259-265. ISBN 978-83-61830-88-7

Wprowadzenie. Teoretyczne rozważania nad turystyką są zagadnieniem, które w polskiej literaturze przedmiotu ciągle nie może doczekać się należnego zainteresowania i szerszej dyskusji. Gdyby mierzyć przypisywaną mu wagę ilością poświęcanego miejsca, można by bez popełnienia większego błędu stwierdzić, że prezentuje najmniej istotną kwestię w rozważaniach nad turystyką. Jest niemal zupełnie niewidoczna na łamach rodzimych czasopism naukowych poświęconych turystyce, a w trzech wydanych dotychczas (od 2002 roku) podręcznikach turystyki liczących w sumie 1400 stron, nie poświęcono jej praktycznie w ogóle miejsca, pomijając liczący kilkanaście stron tekst w jednym z nich dotyczący koncepcji badawczych w turystyce, w którym użyto słowa „teoria”, zamiennie zresztą z terminami „model” i „koncepcja” i gdzie brak jest próby wyjaśnienia co one znaczą. Teoria tymczasem stanowi jeden z najważniejszych, jeśli nie najważniejszy składnik wiedzy i praktyki naukowej. Bez niej trudno jest wyznaczać obszary i kierunki naukowej eksploracji oraz definiować cele analizy badawczej. Sprzyja rozwojowi metod, a przede wszystkim umożliwia wyprowadzanie uogólnień i formułowanie twierdzeń naukowych, bez których niemożliwy jest poprawny opis i wyjaśnianie zjawisk składających się na turystyczną rzeczywistość
Niewielkie zainteresowanie rodzimych specjalistów teoretycznymi aspektami turystyki jest w zasadzie podstawową przyczyną, dzięki której powstała niniejsza monografia. Jej zadaniem jest odpowiedź na podstawowe pytanie: czy w ramach turystyki konstruowane (formułowane) są teorie służące opisowi i wyjaśnianiu badanej rzeczywistości? Jak zostanie pokazane w dalszym ciągu, w obrębie turystyki wypracowanych zostało szereg teorii legitymujących się statusem teorii empirycznych. Mają one charakter teorii szczegółowych. Każda z nich dotyczy określonego fragmentu pola badawczego turystyki. Jak do tej pory nie udało się ich połączyć w jedną całość, w jedną ogólną teorię obejmująca wszystkie zjawiska z obszaru turystyki i przypuszczalnie nie nastąpi to jeszcze długo. Należy jednak zaznaczyć, że sytuacja turystyki nie należy z tego powodu do wyjątkowych. Jest to sytuacja raczej typowa dla nauk społecznych, gdzie dyscypliny operują wieloma teoriami szczegółowymi, nie wspieranymi jednak przez teorie ogólne. Przyczyna leży w skomplikowanej naturze zjawisk społecznych. Zjawiska turystyczne nie ustępują pod względem złożoności innym o społecznym charakterze, stąd występowanie obok siebie różnych teorii turystycznych określa obecną sytuację metodologiczną jak i stan wiedzy naukowej turystyki.
Różnorodność teorii turystycznych bierze się przede wszystkim stąd, że formułowane są w ramach różnych dyscyplin naukowych zajmujących się turystyką. Do najważniejszych należą socjologia, psychologia, ekonomia, geografia, antropologia kulturowa. Różnice między proponowanymi przez nie teoriami są rezultatem działania dwóch przeciwstawnych czynników. Z jednej strony jest to odrębny i specyficzny sposób w jaki każda dyscyplina dobiera, opisuje i wyjaśnia badane przez siebie zjawiska. Inaczej widzą i tłumaczą świat psychologowie, ekonomiści czy geografowie. Jest to czynnik, który działa różnicująco w odniesieniu do teorii turystycznych. Drugi czynnik wywiera odmienny, uniformujący wpływ. Jest nim konieczność zawężenia pola badawczego do obszaru turystyki. Jej przedmiot posiada własną specyfikę i prezentuje swoistą odrębność, jest ona bowiem aktywnością o zupełnie odmiennym charakterze w porównaniu z innymi rodzajami ludzkiej działalności. Ta względna jednorodność sprawia, że teorie dużo częściej opisują podobne zjawiska, a to sprzyja pojawianiu się między nimi relacji podobieństwa zmniejszającej w jakimś stopniu różnice wynikające z odrębności dyscyplin. Mówiąc inaczej, różnice między teoriami turystycznymi są mniejsze, niż mogłoby to wynikać z odmiennego charakteru dyscyplin, w ramach których są formułowane.
Dla obecnej sytuacji metodologicznej oraz stanu wiedzy naukowej turystyki ważne jest natomiast to, że teorie turystyczne spełniają wszelkie wymagania, jakie nakładają na nie normy wypracowane w ogólnej metodologii nauk. Jaka jest natura tych teorii postarano się pokazać na kilku wybranych przykładach i one właśnie stanowią to, co w tytule monografii określono jako wybrane teorie turystyki. Ponieważ żadna teoria nie może obejść się bez wspierających ją metod, problematykę teoretyczną uzupełniono o kilka przykładów prezentujących zagadnienia metodologii szczegółowej, zajmującej się metodami badawczymi. Wprawdzie aspekt teoretyczny i metodologiczny są nierozłączne i trudno byłoby znaleźć rozważania teoretyczne pozbawione refleksji metodologicznej, dla wygody wywodu, oddzielono je jednak od siebie, dzieląc tekst monografii na dwie części, teoretyczną i metodologiczną. Podział jest prawie symetryczny, gdyż na trzynaście rozdziałów składających się na całość, siedem wchodzi w skład pierwszej, a sześć w skład drugiej części opracowania.
Monografia ma w swoim zamierzeniu stanowić nie tylko propozycją w ewentualnej dyskusji nad problematyką teoretycznych założeń czy podstaw turystyki. W sytuacji, gdy na uczelniach prowadzących kierunek turystyka i rekreacja, obowiązuje trzeci poziom kształcenia, mogłaby pełnić również rolę tekstu wprowadzającego w teoretyczne i metodologiczne zagadnienia turystyki.

Ludwik Mazurkiewicz

Publikacje Akademii Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie można kupować w punkcie kserograficznym w gmachu głównym uczelni (ul. Marymoncka 34), od poniedziałku do piątku od 7.30 do 17.00, w soboty od 8.00 do 15.00; tel. 22 834 04 31 wew. 274. Zamówienia można również składać pod adresem mailowym 1elda@wp.pl.
Klient instytucjonalny może kupować książki i czasopisma u wydawcy. Zamówienia należy przesyłać na adres mailowy magazyn@awf.edu.pl, kontakt telefoniczny: Ewa Druzda 22 834 04 31 wew. 238.
● Źródło: Ludwik Mazurkiewicz, korespondencja nadesłana 02.04.2013

Dodaj jako zakładke w Google Dodaj jako zakładke w Ms Live Dodaj jako zakładke w Wykop Dodaj jako zakładke w Gwar Dodaj jako zakładke w Digg Dodaj jako zakładke w Delicious Dodaj jako zakładke w Reddit