Atrakcje turystyczne: koncepcje, stan, determinanty zadowolenia osób zwiedzających

Atrakcje turystyczne: koncepcje, stan, determinanty zadowolenia osób zwiedzających

Atrakcje turystyczne: koncepcje, stan, determinanty zadowolenia osób zwiedzających / Marek Nowacki. Poznań: Akademia Wychowania Fizycznego im. Eugeniusza Piaseckiego, 2012,– 381 s.; Seria: Monografie, nr 389

Publikację można nabyć: Wydawnictwo Akademii Wychowania Fizycznego, ul. Królowej Jadwigi 27/39, 61-871 Poznań, tel. 61 835-50-97, email: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript. , osoba kontaktowa: Tomasz Grupa

Wprowadzenie
Pomimo intensywnego rozwoju badań w dziedzinie turystyki, rekreacji i czasu wolnego, istnieje niewiele prac empirycznych podejmujących tematykę aktywności w obiektach dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego, placówkach muzealnych i paramuzealnych, czyli ogólnie mówiąc w atrakcjach turystycznych.
Zwiedzanie atrakcji turystycznych, jako jedna z form aktywności w czasie wolnym, lokuje się zarówno w obszarze rekreacji ruchowej, ponieważ – jak pisała I. Kiełbasiewicz-Drozdowska (2001, s. 17) – „treść rekreacji fizycznej (ruchowej) stanowi wszelka aktywność ruchowa podejmowana w czasie wolnym w celach wypoczynkowych, dla przyjemności i rozwoju własnego”, jaki i w obszarze turystyki, gdy realizowana jest podczas imprez turystyki kwalifikowanej (Łobożewicz 1997, Merski i Wartecka 2009) lub kulturowej (Kowalczyk 2008, Rohrscheidt 2008). Zwiedzanie atrakcji jest także formą rekreacji twórczej oraz kulturalno-rozrywkowej, gdyż kształtuje osobowość i wpływa na sferę emocjonalną człowieka (por. Winiarski 1989, Siwiński 1999).
Atrakcje turystyczne w rozumieniu niniejszej pracy to wydzielone, stałe walory, kontrolowane i zarządzane z uwagi na swoją wartość, a także z uwagi na możliwość dostarczania odwiedzającym rozrywki, rekreacji i edukacji (por. Middleton 1996)[1]. Atrakcjami turystycznymi mogą być niewielkie placówki (o frekwencji nieprzekraczającej kilkadziesiąt tysięcy zwiedzających osób rocznie, o niewielkim budżecie, zlokalizowane często w zabytkowych budynkach i prezentujące zwiedzającym obiekty dziedzictwa przyrodniczego lub kulturowego), jak i wielkie atrakcje zbudowane w celu przyciągnięcia zwiedzających i dostarczenia im rozrywki (takie jak Disneyland lub Legoland o frekwencji przekraczającej 10 milionów zwiedzających rocznie). Te pierwsze odwiedzane są zwykle przez okolicznych mieszkańców (tzw. rezydentów) i stanowią centra rozrywki, kultury i rekreacji w regionie. Te ostatnie stają się samodzielnymi destynacjami turystycznymi[2], przyciągającymi turystów z całego świata.
1 W literaturze anglojęzycznej obiekty te określane są jako visitor attraction. Szerszą dyskusję pojęć znajdzie czytelnik w rozdziale 1.
2 W polskiej literaturze używa się także określenia obszar recepcji turystycznej (por. Niezgoda 2006).
Wielkie atrakcje decydują o atrakcyjności turystycznej regionów, stając się głównym elementem kampanii reklamowych, a zarazem motorem ożywienia gospodarczego. Koniunktura w turystyce kulturowej na zachodzie Europy spowodowała lawinowe ich

powstawanie. W okresie pomiędzy rokiem 1970 a 1991 w Europie Zachodniej liczba atrakcji wzrosła aż o 113% (Richards 1996: 274). Także w Polsce wzrost liczby tego typu obiektów jest znaczny: w ciągu ostatnich 16 lat tylko liczba muzeów i placówek paramuzealnych wzrosła o ponad 22%. Są one najważniejszym celem przyjazdów turystów do Polski. Zwiedzanie, jako główny cel przyjazdu, deklaruje niemal połowa turystów odwiedzających Polskę (Dziedzic 2005). Nowo powstające atrakcje stworzyły nową jakość na rynku czasu wolnego. Konsumpcja kultury stała się motorem ekonomicznej rewitalizacji miast i regionów a tworzenie infrastruktury kulturalnej – ważnym narzędziem w walce o przyciągnięcie kapitału inwestycyjnego. D. Uzzell (1998) uważa nawet, że konsolidacja działań w zakresie konserwacji zabytków, edukacji i turystyki doprowadziła do powstania nowej gałęzi gospodarki: przemysłu dziedzictwa kulturowego, którego atrakcje są głównym elementem.
Problem badawczy. Atrakcje turystyczne są czynnikiem decydującym o podejmowaniu aktywności turystycznej i jej ukierunkowaniu. Są także ważnym miejscem aktywności rekreacyjnej, a zwłaszcza tak zwanych turystycznych form rekreacji i krajoznawstwa. Aktywność na terenie atrakcji podejmowana jest podczas wycieczek krajoznawczych i wyjazdów jednodniowych, a także podczas krótkookresowych wyjazdów weekendowych lub długookresowych wyjazdów wakacyjnych.
Zadowolenie z aktywności podejmowanej w atrakcjach turystycznych, jako głównego celu wycieczek, ma decydujący wpływ na ocenę całokształtu aktywności podejmowanej na turystycznych wyjazdach. Dlatego niezwykle istotne jest zidentyfikowanie cech atrakcji jako środowiska aktywności w czasie wolnym, jak i uwarunkowań zadowolenia z aktywności podejmowanej na terenie atrakcji turystycznych.
Problem pracy można sformułować następująco: czym się charakteryzują atrakcje turystyczne i jakie czynniki determinują zadowolenie z aktywności turystyczno-rekreacyjnej podejmowanej na terenie atrakcji.
W celu uzyskania odpowiedzi na powyższe pytanie niezbędne jest wykonanie dalej wymienionych zadań:
1. Opracowanie koncepcji teoretycznej atrakcji turystycznej.
2. Zidentyfikowanie i charakterystyka cech atrakcji turystycznej determinujących zadowolenie osób zwiedzających atrakcje.
3. Zidentyfikowanie cech społeczno-demograficznych determinujących zadowolenie ze zwiedzania atrakcji.
4. Scharakteryzowanie typów osób zwiedzających atrakcje.
5. Opracowanie i weryfikacja modelu uwarunkowań zadowolenia i intencji behawioralnych osób zwiedzających atrakcje.
Cele i procedury badawcze. Celem głównym pracy jest określenie uwarunkowań zadowolenia z aktywności turystyczno-rekreacyjnej podejmowanej w atrakcjach turystycznych.
Do celów szczegółowych należy:
1. Charakterystyka stanu atrakcji turystycznych w Polsce.
2. Zidentyfikowanie czynników decydujących o zadowoleniu z aktywności turystyczno-rekreacyjnej podejmowanej na terenie atrakcji turystycznych.
Powyższe cele postanowiono zrealizować poprzez przeprowadzenie dwóch kolejnych procedur badawczych. Złożoność problematyki badawczej zmusiła autora do zastosowania różnorodnych procedur badawczych oraz podejścia interdyscyplinarnego. W badaniach wykorzystano zarówno techniki jakościowe, jak i ilościowe, oraz skorzystano z dorobku wielu dyscyplin naukowych, takich jak: nauki o kulturze fizycznej, psychologia, socjologia, ekonomia i wielu innych. Podejście takie jest konieczne i często stosowane w analizie zjawisk towarzyszących aktywności turystyczno-rekreacyjnej (Graburn i Jafari 1991, Winiarski 2008, Alejziak 2010, Dłużewska 2009).
Studium pierwsze: charakterystyka atrakcji turystycznych w Polsce
Celem pierwszego studium było wykonanie charakterystyki stanu organizacyjno-funkcjonalnego atrakcji turystycznych w Polsce. Interesujące dla badacza były cechy atrakcji, które mogą mieć związek z zadowoleniem osób zwiedzających atrakcje (ekspozycje, formy interpretacji dziedzictwa, infrastruktura turystyczna i usługi, ceny biletów, personel) oraz ogólne tendencje panujące w polskich atrakcjach w tym zakresie. Stąd sformułowano dwa cele badań zrealizowane w tej części pracy:
Cel 1.1: Charakterystyka stanu atrakcji turystycznych w Polsce.
Cel 1.2: Typologia atrakcji na podstawie cech organizacyjno-infrastrukturalnych atrakcji.
Sformułowano następujące pytania badawcze:
1. Jaki jest stan atrakcji turystycznych w Polsce i czy jest on zróżnicowany w zależności od rodzaju atrakcji?
2. Czym charakteryzuje się frekwencja w polskich atrakcjach?
3. Jaka jest struktura zatrudnienia w polskich atrakcjach?
4. Jaka jest struktura przychodów atrakcji?
5. Jakie usługi są świadczone i jaki jest stan infrastruktury turystycznej w atrakcjach?
6. Jakiego typu ekspozycje są w atrakcjach i czy są modernizowane?
7. Jakie formy interpretacji dziedzictwa są wykorzystywane w atrakcjach?
8. Czy atrakcje są promowana i czy są obecne w mediach?
9. Czy prowadzone są badania wśród osób zwiedzających atrakcje?
10. Czy i w jaki sposób atrakcje są aktywne w środowisku lokalnym?
11. Czy możliwe jest wykonanie typologii atrakcji na podstawie ich cech charakterystycznych?
W badaniu wykorzystano czterostronicowy kwestionariusz zaprojektowany do samodzielnego wypełnienia przez dyrektorów atrakcji. Kwestionariusz został rozesłany pocztą wraz listem zawierającym prośbę o wypełnienie oraz kopertą z adresem zwrotnym i znaczkiem pocztowym.
W próbie badawczej znalazły się atrakcje o statusie placówek muzealnych i paramuzealnych, takich jak ogrody zoologiczne i ogrody botaniczne. Obiekty wylosowano z listy placówek znajdującej się w wykazie Krajowego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków (2005), do której dołączono samodzielnie sporządzony wykaz ogrodów zoologicznych i botanicznych, które objęte są corocznymi badaniami wykonywanymi przez GUS.
Studium drugie: analiza determinant aktywności osób zwiedzających atrakcje turystyczne
Studium drugie miało dać odpowiedź na pytanie, kto zwiedza atrakcje turystyczne i jakie czynniki warunkują zadowolenie z aktywności turystyczno-rekreacyjnej na terenie atrakcji oraz decydują o podejmowaniu tej formy aktywności w przyszłości. W odróżnieniu od studium pierwszego, tę część badań przeprowadzono w czterech wybranych atrakcjach Wielkopolski i Kujaw, na przykładzie których wskazano na czynniki determinujące zadowolenie. Cele, jakie postawiono w tej części pracy są następujące:
Cel 2.1: Zidentyfikować cechy osób zwiedzających atrakcje turystyczne.
Cel 2.2: Zbadać motywy, wynoszoną wiedzę, zadowolenie oraz intencje behawioralne osób zwiedzających atrakcje.
Cel 2.3: Zbadać, jak atrakcje są postrzegane przez osoby zwiedzające i zidentyfikować czynniki wpływające na percepcję.
Cel 2.4: Zidentyfikować czynniki determinujące zadowolenie.
Cel 2.5: Zweryfikować model determinant zadowolenia i intencji behawioralnych osób zwiedzających atrakcje.
Cel 2.6: Opracować typologię osób zwiedzających atrakcje turystyczne.
Drugie studium badawcze miało udzielić odpowiedzi na następujące pytania badawcze:
1. Kto zwiedza atrakcje turystyczne?
2. Jakie są motywy, korzyści, zadowolenie i przyszłe intencje osób zwiedzających atrakcje?
3. Jak atrakcje są postrzegane przez zwiedzających?
4. Jakie czynniki determinują zadowolenie osób zwiedzających atrakcje turystyczne?
5. Jakie są zależności pomiędzy cechami atrakcji, cechami zwiedzających, zadowoleniem a intencjami wobec atrakcji?
6. Jakie są typy osób zwiedzających atrakcje turystyczne?
Badania kwestionariuszowe przeprowadzono wśród osób zwiedzających cztery atrakcje turystyczne Wielkopolski i Kujaw. Wykorzystano czterostronicowy kwestionariusz zawierający pytania zamknięte, tworzące skale do pomiaru zmiennych, oraz pytanie otwarte, pozwalające zwiedzającym wyrazić opinię na temat zwiedzanej atrakcji. Kwestionariusz zawierał skale do pomiaru motywacji, oceny ekspozycji, źródeł informacji, usług i infrastruktury turystycznej, wyniesionych korzyści, wiedzy, poziomu satysfakcji, a także cech społeczno-demograficznych i charakterystycznych rodzaju wycieczki. Łącznie przeprowadzono wywiady z 1770 osobami.
Układ pracy. Przedstawione cele pracy zdeterminowały układ pracy, który przyjął formę sześciu rozdziałów. W rozdziale pierwszym przedstawiono przegląd koncepcji teoretycznych atrakcji turystycznych oraz przeanalizowano rolę atrakcji w systemie turystyki. W tej części pracy znalazła się także teoretyczna analiza cech atrakcji determinujących zadowolenie odwiedzających osób. W rozdziale drugim przedstawiono koncepcje teoretyczne oraz wyniki badań dotyczących zwiedzania jako formy aktywności w czasie wolnym. Zestawiono modele teoretyczne uwarunkowań aktywności w atrakcjach turystycznych oraz typologii osób zwiedzających atrakcje. W rozdziale trzecim dokonano teoretycznej analizy pojęcia zadowolenia i jego wyznaczników. Dokonano także przeglądu i teoretycznej analizy podmiotowych i przedmiotowych determinant zadowolenia z aktywności podejmowanej w atrakcjach turystycznych.
W rozdziale czwartym, na podstawie własnych badań empirycznych, scharakteryzowano stan atrakcji turystycznych w Polsce oraz wykonano ich typologię.
W rozdziale piątym dokonano empirycznej weryfikacji postawionych hipotez dotyczących determinant zadowolenia osób zwiedzających atrakcje. Ponadto podjęto próbę weryfikacji modelu wzajemnych zależności pomiędzy czynnikami determinującymi zadowolenie i lojalność zwiedzających wobec atrakcji. Wykonano także typologię osób zwiedzających badane atrakcje.
W podsumowaniu ustosunkowano się do postawionych hipotez, jak również sformułowano wnioski praktyczne i teoretyczne wypływające z przeprowadzonych badań.
Fragmenty niniejszej pracy zostały opublikowane w następujących artykułach:
1. Nowacki M. (2007): Metody i kierunki badań atrakcji turystycznych. Problemy Turystyki, XXX (1–4): 59–72.
2. Nowacki M. (2009): Quality of visitor attractions, satisfaction, benefits, and behavioral intentions of visitors: verification of a model. International Journal of Tourism Research, 11 (3): 297–309.
3. Nowacki M. (2010): Jakość atrakcji a zadowolenie, korzyści i intrencje behawioralne zwiedzających: weryfikacja modelu. Turyzm, 20 (1): 25–32.
Źródło: Marek Nowacki, korespondencja nadesłana 22.05.2012


[1] W literaturze anglojęzycznej obiekty te określane są jako visitor attraction. Szerszą dyskusję pojęć znajdzie czytelnik w rozdziale 1.

[2] W polskiej literaturze używa się także określenia obszar recepcji turystycznej (por. Niezgoda 2006).

 

 

Dodaj jako zakładke w Google Dodaj jako zakładke w Ms Live Dodaj jako zakładke w Wykop Dodaj jako zakładke w Gwar Dodaj jako zakładke w Digg Dodaj jako zakładke w Delicious Dodaj jako zakładke w Reddit